پارس تولز ابزار وب
یکشنبه 8 مرداد 1396 06:40 قبل از ظهر نظرات ()
      
 

غیبت صغرا به چه معناست و چرا از همان ابتدا غیبت کامل صورت نگرفت ؟

 پیش از آن که به پاسخ بپردازیم لازم به یادآوری است که  در روایات فراوانی از پیامبر اكرم( و ائمه معصومین( غیبت حضرت مهدی( دارای دو بخش كوتاه مدت (غیبت صغرا)  و دراز مدت (غیبت كبرا) دانسته شده است. 
   امام صادق( در این باره ‏فرمود: همانا برای قائم دو غیبت است كه در یكی از آن دو به خانواده‏اش بر می‏گردد و در دیگری معلوم نیست كجاست هرسال در مناسك حج حاضر می‏گردد مردم را می‏بیند در حالی كه مردم او را نمی‏بینند.141
  افزون بر دو گونه بودن, در برخی روایات به كوتاه بودن یکی و بلند بودن دیگری نیز اشاره شده است.
   همان حضرت در سخنی دیگر فرمود: برای قائم دو غیبت است: یكی از آنها كوتاه مدت و دیگری دراز مدت....142
  اما غیبت صغرا؛ اگر چه این تعبیر در روایات معصومین( به این صورت نیامده است, امّا رفته رفته به خاطر کوتاه بودن دوران نخست غیبت, به این عنوان مشهور شده است. البته بهتر بود به جای غیبت صغرا از آن به غیبت ناقصه تعبیر می‌شد. چرا که با پایان یافتن این دوران غیبت تامّه آغاز شده است. و مهم‌ترین تفاوت این دوره در تامّ بودن و ناقص بودن آن دو است. وگرنه با توجه به پیوستگی هر دو غیبت به یکدیگر تفکیک آن دو به کوتاه و بلند, معنای قابل قبولی نخواهد داشت. امّا بر اساس دیدگاه مشهور, غیبت صغرا در اصطلاح مهدویّت عبارت است از پنهان زیستی كوتاه مدت حضرت مهدی(با ویژگی‌های خاصّ, پس از شهادت امام عسکری( تا آغاز غیبت کبرا.
   اگر چه برخی آغاز این دوران را از همان ابتدای ولادت دانسته,143 مدت آن را 74 سال ذکر کرده‌اند. اما مشهور آن است که آغاز آن از شهادت امام حسن عسكری( و مدت آن حدود 69سال است.144 به دلیل این که اگرچه حضرت مهدی( در زمان حیات پدر بزرگوار خود گاهی به صورت پنهانی زندگی می‌کرد, امّا فراوانیِ کسانی که در این دوره به لقاء آن حضرت نائل شده‌اند گویای آن است که آشکار بودن آن حضرت برای عده‌ای فروان بیش از پنهانی بودن ایشان بوده است. افزون بر آن که, پنهانی اندک, در دوران امام عسکری( خود می‌توانسته تمهیدی برای دوران غیبت صغرا باشد. چرا که, همان‌گونه که غیبت کبرا بدون مقدمه ممکن بود مشکلاتی را برای جامعة شیعی پدید آورد, غیبت صغرا بدون مقدمه نیز مشکلاتی ایجاد می‌کرد.
با این بیان پاره‌ای از ویژگی‏های غیبت صغرا که آن را از دورة بعد متفاوت نمود عبارت بود از:
 1. غیبت نخست (صغرا) از نظر زمان محدود بوده, بر خلاف غیبت كبرا كه بسیار طولانی است و غیر از خداوند كسی از مدت آن آگاهی ندارد.
 2. در دوران غیبت نخست (صغرا), پنهان زیستی امام همه جانبه و عمومی نبود. امام اگرچه از نگاه‌ها پنهان بود؛ اما كسانی مانند نواب خاصّ، برخی از وكلای آن حضرت و نیز افرادی با ویژگی‌های ممتاز, می‏توانستند با آن حضرت در تماس باشند و پرسش‌ها و نامه‏های مردم را خدمت امام ببرند و پاسخ او را به مردم برسانند, و یا به دیدار آن حضرت نائل شوند. اما در غیبت تامه (كبرا) امام به طور كلی از نگاه‏ها پنهان است و باب مكاتبه و نامه‏نگاری بسته است، یعنی، بنای غیبت كبرا و اقتضای آن این است كه: حضرت دیده نشود. البته این بدان معنا نیست كه امكان ندارد دیده شود؛ بلكه ممكن است برخی افراد، حضرت را ببینند.
 3. در غیبت صغرا، حضرت چهار نماینده داشت كه آنها را به صورت معیّن و مشخص تعیین كرده و برگزیده بود. مهم‌ترین وظیفه آنها برقراری ارتباط بین امام و مردم بود. ایشان اقامتگاه و مكان حضرت را نیز می‏دانستند؛ ولی در غیبت كبرا چنین نیست.
 4. درغیبت صغرا ـ افزون بر سفیران چهارگانه ـ ممكن ‏بود كسانی آن حضرت را ببیند و بشناسد؛ ولی‏ درغیبت‏ كبرا كسی او را نمی‏بیند واگر ببیند نمی‏شناسد.
  اما این که چرا از همان ابتدا غیبت کبرا صورت نگرفت؟ می‌توان گفت: در مشیت الهی از ابتدا چنین مقدر بوده كه آن حضرت پس از رسیدن به امامت، می‌بایست بی‌درنگ از دید عمومی پنهان شود و در ظاهر از آنچه در جامعه رخ می‏دهد، فاصله بگیرد؛ هر چند در واقع او از نزدیك همه وقایع را احساس و ادراك می‏كند. باید توجّه داشت كه اگر آن حضرت، یكباره رخ در نقاب غیبت کامل می‌برد ضربه سهمگینی به پایگاه‏های مردمی و طرفداران امامت وارد می‏شد؛ زیرا مردم پیش از آن سال‌ها با امام خود ارتباطی تنگاتنگ داشتند، در مشكلات و نیازهای خود به ایشان رجوع می‏كردند, و اگر ناگهان امام پنهان می‏شد و مردم احساس می‏كردند كه دیگر دسترسی به رهبر فكری و معنوی خود ندارند، ممكن بود مشکلاتی جدّی برای جامعه پدید آید.
   بنابراین لازم بود كه برای غیبت تامه زمینه‌سازی شود تا مردم به تدریج با آن خو بگیرند و خود را بر اساس آن بسازند. با غیبت صغرا در واقع این زمینه‌سازی صورت گرفت، در این زمان امام مهدی( ازدیده‏ها پنهان بود؛ ولی ایشان از راه نمایندگان، وكیلان و یاران مورد وثوق با شیعیان خود ارتباط داشتند.145 ولی رفته رفته با پدید آمدن آمادگی پس از گذشت مدت شصت و نه سال ـ به دستور خداوند ـ آن حضرت در پرده پنهان زیستیِ تمام و كامل قرار گرفتند.